Jak nauczyć się uczyć, czyli o budowaniu learnability
6 listopada 2026
Learnability to umiejętność efektywnego uczenia się i sposób myślenia nastawiony na rozwój. Zobacz, jak budować w sobie taką postawę i zdolności.

Myślisz, że zazwyczaj postępujesz racjonalnie, a ewentualne odchylenia od rozumnego postępowania to wina emocji? David Kahneman mówi „nieprawda”. I dowodzi, że za nieracjonalne decyzje odpowiadają nie tylko emocje, ale też często błędy poznawcze. Co je powoduje?
Według Kahnemana w ludzkim umyśle zachodzą dwa rodzaje procesów myślowych:
- procesy myślenia szybkiego, które są automatyczne, mimowolne i w większości wypadków oparte na skojarzeniach;
- procesy myślenia wolnego – refleksyjne i kontrolowane.
Podczas myślenia szybkiego umysł poszukuje najprostszego rozwiązania, które w spójny sposób połączy aktualnie dostępne dane. Spójność ta opiera się zazwyczaj na szybkich skojarzeniach. Podejmując decyzje (konsumenckie, inwestycyjne itp.) czy oceniając prawdopodobieństwo przyszłych zdarzeń, często nieświadomie i bezkrytycznie akceptujemy wskazania takiego szybkiego myślenia.
Wydaje nam się wtedy, że opieramy swoje postępowanie na doświadczeniu i logicznym rozumowaniu, a tymczasem „myślimy na skróty” za pomocą uproszczonych schematów wnioskowania. A ponieważ nie zdajemy sobie z tego sprawy, nie reagujemy.
Kontrolowany proces myślenia wolnego uruchamia się dopiero wtedy, kiedy coś nie zadziałało lub kiedy nie możemy powiązać danej sytuacji z żadnym wydarzeniem z przeszłości.
Myślenie wolne nigdy nie dzieje się automatycznie. Dlatego – zdaniem Kahnemana – nie należy wierzyć instynktowi, bo prowadzi to do schematyczności. Właśnie w momencie takiego świadomego zawahania zaczyna się learnability.
Poniżej znajdziesz 6 sprawdzonych sposobów na to, jak ją rozwijać.
To jest trzeci artykuł w cyklu „Jak nauczyć się… uczyć”, w którym pokazujemy meta-kompetencje niezbędne do rozwoju osobistego i zawodowego.
Do tej pory w cyklu ukazały się:
Sposób 1: Wyłącz autopilota
Jak już wiesz, przez większość czasu Twój mózg oszczędza energię, operując na kształtujących się nawykowo skrótach myślowych (procesie szybkiego myślenia). W rezultacie zakorzeniamy się w automatycznych wzorcach zachowania. Nawyk jest nieelastyczny. Umiejętność uczenia się wymaga elastyczności i uwolnienia się od automatyzmów.
Pętla nawyku składa się z 3 części:
- wskazówki (bodźca),
- rutyny,
- nagrody.
Wskazówka to sygnał, który uruchamia rutynę, prowadzącą do nagrody. Za każdym razem, gdy otrzymasz taki bodziec, Twój mózg natychmiast przypomina sobie o nagrodzie i wznawia rutynowe zachowania.
Tymczasem pomiędzy wskazówką a rutyną znajduje się Twoja sfera wyboru – to właśnie na tym etapie możesz zdecydować, czy chcesz zachować się tak jak zawsze, czy spróbować czegoś nowego. Jak to zrobić?
Przełam schemat. Na przykład, jeśli masz nawyk odkładania najtrudniejszych spraw na koniec dnia, odwróć porządek. Masz trzy trudne maile, czekające na Twoją odpowiedź? Załatw je od razu, zamiast przechodzić do łatwiejszych zadań.
SZKOLENIE Z KOMPETENCJI PRZYSZŁOŚCI: JAK ROZWIJAĆ ZDOLNOŚĆ UCZENIA SIĘ?
Weź udział w szkoleniu, które… pozwoli Ci lepiej się uczyć. Zobacz, jak zbudować w sobie learnability oraz wdrażać zmiany dużo szybciej i skuteczniej. Przygotuj siebie i Twoje zespoły na nieuchronną konieczność nauki nowych narzędzi, procesów czy metod pracy.
Sposób 2: Kształtuj nowe nawyki
B.J. Fogg, behawiorysta, założyciel i dyrektor Behavior Design Lab na Uniwersytecie Stanforda stworzył model projektowania zachowań, w którym zidentyfikował okoliczności konieczne do zmiany codziennych nawyków.
Aby zmienić swoje zachowanie, potrzebujemy trzech uniwersalnych elementów:
- motywacji,
- możliwości,
- bodźca (wyzwalacza).
Czynniki te muszą być obecne w tym samym czasie. Jak to wygląda w praktyce?
Załóżmy, że chcesz przebiec półmaraton. Potrzebujesz wyrobić sobie nawyk treningu, który przygotuje Cię do tego wydarzenia. Trzy elementy Fogga będą wyglądały następująco:
- Motywacja – chcę przebiec półmaraton za pół roku.
- Możliwość – jestem zdrowy i sprawny, mam czas na bieganie, mam plan biegowy.
- Bodziec – w każdy poniedziałek, środę i piątek po pracy, kiedy zamknę komputer, przebiorę się w ubranie do biegania i przebiegnę zaplanowany dystans.
Jak widzisz bodziec to wydarzenie, które inicjuje nawyk, który chcesz w sobie wyrobić. Aby prościej go zdefiniować, możesz użyć zdania: „Kiedy tylko <coś się wydarzy>, będę <robić coś>”. Na przykład: „Kiedy tylko usiądę przy biurku w pracy, będę włączać tryb samolotowy w telefonie”.
Sposób 3: Zmieniaj coś w otoczeniu
Czy łatwiej Ci się skupić w nowym otoczeniu, na przykład, gdy pracujesz w kawiarni? Być może to zupełnie nie Twój przypadek, ale jeśli jeszcze tego nie sprawdzałeś – warto.
Według badań największym czynnikiem warunkującym nasze zachowanie jest kontekst, w jakim się znajdujemy. Gdy ten kontekst jest taki sam każdego dnia – ci sami ludzie, to samo biurko, te same posiłki… to sygnał dla mózgu, by przeszedł w tryb automatyczny. Tworzy to nieustanną pętlę nawyku: wskazówka prowadzi do rutyny, a ta do nagrody.
Aby przerwać nawykowe i automatyczne zachowania, możesz zaangażować się w nowość. Nowe konteksty wyzwolą nowe skojarzenia, wyobrażenia i działania, które można wykorzystać w przyszłych sytuacjach i wyzwaniach. Mogą to być nawet niewielkie zmiany jak siadanie z drugiej strony biurka, praca w kawiarni, przyjście do biura inną drogą.
ZOBACZ NASZE SZKOLENIA:
Skuteczne budowanie efektywności firmy poprzez rozwój kadry menedżerskiej. Realizujemy szkolenia stacjonarne otwarte, szkolenia zamknięte oraz szkolenia menedżerskie online.
Zobacz szkolenia związane z obszarem menadżerskim:
- Flow - jak przejść od apatii do pasji w miejscu pracy?
- Trudne, wyzwaniowe rozmowy menedżerskie
- Excellent Manager- sztuka delegowania i motywowania zespołu
Sposób 4: Proś o informacje zwrotne
Sprawdzoną metodą wspomagającą nasz proces uczenia się nowych rzeczy, jest uzyskanie feedbacku od zaufanych osób z dużą wiedzą. Mogą to być przyjaciele, mentor, intelektualny sparring partner albo współpracownicy. Poproszone o konstruktywną krytykę, życzliwe osoby uczciwie wypunktują nasze słabe strony.
Owszem, ta metoda nie jest najłatwiejsza i wymaga odwagi. W końcu musisz wysłuchać niekoniecznie miłych rzeczy o działaniach, które podjąłeś. Jednak dzięki niej możesz szybko zrobić duże postępy i zobaczyć to, czego samodzielnie nigdy byś nie dostrzegł.
Jak przyjmować korygujący feedback, żeby nie podkopać wiary we własne siły?
- Nie koncentruj się na formie, lecz na treści.
- Skup się na intencji nadawcy. Co chciał Ci przekazać? Co chciał w ten sposób osiągnąć? Jeśli nie jesteś tego pewny – dopytaj.
- Jeśli informacja zwrotna jest trudna w formie lub treści, postaraj się wyciągnąć z niej same fakty i zastanów się, czy jest w nich coś wartościowego.
- Unikaj defensywnej postawy i myślenia w stylu „umiesz tylko krytykować, a sam robisz to i to źle”.
- Szukaj w negatywnym feedbacku jak najwięcej treści i informacji, które możesz wykorzystać.
Czy wiesz, że…
Gdy ktoś przyznaje Ci rację, aktywuje mózgowe obszary nagrody zlokalizowane w układzie limbicznym. Z drugiej strony, przyznając się do błędu, uruchamiasz w mózgu te same obwody neuronalne, które są zaangażowane w przetwarzanie bólu fizycznego. To właśnie dlatego spokojne przyjęcie krytyki jest takie trudne.
Wiele osób reaguje na korygującą informację zwrotną obronnie, często przechodząc od razu do kontrataku. Jeśli jednak sam poprosiłeś kogoś o szczerą ocenę Twoich działań, uleganie tym reakcjom mija się z celem.
Jak przełamać swój automatyzm? Podstawą jest świadome podejście. Skup się nie tylko na wypowiedzi rozmówcy, ale też zdaj sobie sprawę ze swoich reakcji.
Świadoma reakcja na feedback krok po kroku:
- Podziękuj za informację zwrotną.
- Świadomie powstrzymaj się od ulegania Twojej pierwszej reakcji.
- Upewnij się, że dobrze zrozumiałeś przekaz. W tym celu sparafrazuj go.
- Jeżeli to zasadne, poproś o dodatkowe informacje lub doprecyzowanie wątpliwych kwestii.
- Poproś o czas na odniesienie się do uwag.
- Wypisz uwagi, z którymi się zgadzasz i te, które budzą Twój sprzeciw.
- W przypadku tych drugich określ swój punkt widzenia, ale postaraj się, by był on jak najbardziej konstruktywny.
Sposób 5: Ucz się z innymi
W kontekście nauki w grupach możesz się spotkać z dwoma pojęciami: peer learningu oraz active learningu.
Peer learning polega na uczeniu się od innych osób na podobnym poziomie doświadczenia lub wiedzy. Wykorzystuje się tutaj efekt synergii możliwy dzięki różnorodności perspektyw i doświadczeń innych osób.
Aby spróbować peer learningu, dołącz do warsztatów studyjnych, zespołów projektowych lub innych grup, które umożliwiają wspólną naukę. Współpracuj z innymi, dziel się swoją wiedzą i korzystaj z wiedzy innych.
Staraj się przy tym wykorzystywać active learning, który polega na aktywnym uczestnictwie w procesie nauki, zamiast bycia biernym odbiorcą informacji. Uczestnicz w dyskusjach, zadawaj pytania, wykonuj zadania i projekty, które wymagają zastosowania i rozszerzenia Twojej wiedzy. Aktywne techniki uczenia się mogą też obejmować studiowanie przypadków, rozwiązywanie problemów i praktyczne projekty.
Sposób 6: Świętuj swoje sukcesy
Na zakończenie pamiętaj: nagrody powodują wydzielanie się dopaminy, dlatego tak ważne jest świętowanie sukcesów! Nagradzaj się za każdym razem, gdy uda Ci się czegoś nauczyć, zmienić swój nawyk lub wdrożyć nowy albo wyeliminować bezproduktywne działanie.
Pewnie nie raz słyszałeś, że docenianie innych jest bardzo ważne. To dotyczy również doceniania samego siebie. Chwal się osiągnięciami, sprawiaj sobie małe przyjemności i od czasu do czasu daj sobie poczuć dumę.
Jak rozwijać zdolność uczenia się
Learnability to nie tylko zdolność zapamiętywania i stosowania wiedzy w praktyce. To także trafne identyfikowanie obszarów do zmiany i sprawne poruszanie się w rzeczywistości przesyconej…Zapisz się na nasz narzędziowy newsletter dla praktyków HR. Rozwijaj się z partnerem, który naprawdę rozumie HR i biznes














